ଅଦାଲତର ସୀମା ଡେଇଁ ନ୍ୟାୟ: ବାତ୍ୟା ‘ଅର୍ଣ୍ଣବ’ ମଧ୍ୟରେ ପକ୍ଷାଘାତଗ୍ରସ୍ତ ଅଭିଯୁକ୍ତଙ୍କ ବୟାନ ରେକର୍ଡ କଲେ ବିଚାରପତି

ଅଭିଯୁକ୍ତ ମଧ୍ୟ ନ୍ୟାୟିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାର ଏକ ଅବିଚ୍ଛେଦ୍ୟ ଅଂଶ। ନ୍ୟାୟାଳୟ କେବଳ ଅଭିଯୋଗପକ୍ଷ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ଅଭିଯୁକ୍ତଙ୍କ ଅଧିକାର ଓ ମର୍ଯ୍ୟାଦାର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସମାନ ଭାବେ ପ୍ରତିବଦ୍ଧ।

ଜଗତସିଂହପୁର, ୩୦/୧୦ : ବାତ୍ୟା ‘ଅର୍ଣ୍ଣବ’କୁ ନେଇ ଓଡ଼ିଶାରେ ପାଣିପାଗ ସତର୍କତା ଜାରି ହୋଇଥିବା ସମୟରେ ଜଗତସିଂହପୁର ଜିଲ୍ଲା ଅଦାଲତରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଛି ନ୍ୟାୟିକ ସମ୍ବେଦନଶୀଳତାର ଏକ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଉଦାହରଣ। ଜଣେ ପକ୍ଷାଘାତଗ୍ରସ୍ତ ବୟସ୍କ ଅଭିଯୁକ୍ତଙ୍କୁ ଶାରୀରିକ ଅସୁବିଧା ଯୋଗୁଁ ଅଦାଲତ କକ୍ଷ ମଧ୍ୟକୁ ଆଣିବା କଷ୍ଟକର ହେଉଥିବାରୁ, ଅତିରିକ୍ତ ସିଭିଲ୍ ଜଜ୍-ତଥା-ଜୁଡିସିଆଲ୍ ମାଜିଷ୍ଟ୍ରେଟ୍  ଶ୍ରିୟଙ୍କା ଦାଶ ନିଜେ ଅଦାଲତ କକ୍ଷ ବାହାରକୁ ଯାଇ ତାଙ୍କ ବୟାନ ରେକର୍ଡ କରିଥିଲେ।

ସାଧାରଣତଃ, ଶାରୀରିକ ଅସୁବିଧା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ କାରଣରୁ ଅଦାଲତକୁ ଆସିପାରୁ ନଥିବା ସାକ୍ଷୀଙ୍କ ବୟାନ ରେକର୍ଡ କରିବା ପାଇଁ ବିଚାରପତିମାନେ ଅଦାଲତ କକ୍ଷ ବାହାରକୁ ଯିବାର ଉଦାହରଣ ରହିଛି। କିନ୍ତୁ ଏହି ଘଟଣାର ବିଶେଷତ୍ୱ ହେଉଛି, ଏଠାରେ ଏହି ସୁବିଧା ଜଣେ ଅଭିଯୁକ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହା ନ୍ୟାୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ନିରପେକ୍ଷତା ଏବଂ ଉଭୟ ପକ୍ଷର ଅଧିକାର ପ୍ରତି ସମାନ ଗୁରୁତ୍ୱର ଏକ ବାର୍ତ୍ତା ବହନ କରେ।

ଏହି ମାମଲାଟି ୨୦୧୮ ମସିହାର ଏକ ପୁରୁଣା ଫୌଜଦାରୀ ମାମଲା। ମାମଲାଟି ଅଭିଯୁକ୍ତଙ୍କ ବୟାନ ରେକର୍ଡ କରିବାର ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଥିଲା। ଫୌଜଦାରୀ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସଂହିତା (CrPC)ର ଧାରା ୩୧୩ ଅନୁଯାୟୀ ଅଭିଯୁକ୍ତଙ୍କୁ ନିଜ ପକ୍ଷ ରଖିବାର ସୁଯୋଗ ଦେବା ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ। ଅଭିଯୁକ୍ତଙ୍କ ଶାରୀରିକ ଅବସ୍ଥାକୁ ବିଚାରକୁ ନେଇ ବିଚାରପତି ଏପରି ଏକ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଥିଲେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅନାବଶ୍ୟକ ଶାରୀରିକ କଷ୍ଟ ନ ହେବା ସହ ମାମଲାର ଶୁଣାଣି ଆଗକୁ ବଢ଼ିପାରିବ।

ଏହି ପଦକ୍ଷେପ କେବଳ ମାନବିକତା ଓ ଶାରୀରିକ ଅସମର୍ଥତା ପ୍ରତି ସମ୍ବେଦନଶୀଳତାର ପ୍ରତୀକ ନୁହେଁ; ଏହା ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ବିଚାରାଧୀନ ଥିବା ମାମଲାଗୁଡ଼ିକର ତ୍ୱରିତ ଫଇସଲା ପ୍ରତି ନ୍ୟାୟାଳୟର ଦାୟିତ୍ୱବୋଧକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ। ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ପରିସ୍ଥିତି ଅନୁଯାୟୀ ସୁବିଧାଜନକ କରି ମାମଲାର ଅଗ୍ରଗତି ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବାର ଏହା ଏକ ଉଦାହରଣ। ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ, ଦୋଷ ପ୍ରମାଣିତ ନ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଣେ ଅଭିଯୁକ୍ତଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ। କେବଳ ଅଭିଯୋଗ ଆସିଗଲେ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ମାନବିକ ମର୍ଯ୍ୟାଦା କିମ୍ବା ନ୍ୟାୟ ପାଇବାର ଅଧିକାର ଶେଷ ହୋଇଯାଏ ନାହିଁ। ନ୍ୟାୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଦାୟିତ୍ୱ ହେଉଛି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ନିଜ ପକ୍ଷ ରଖିବାର ଯଥାର୍ଥ ସୁଯୋଗ ଦେବା ଏବଂ ଏକ ନିରପେକ୍ଷ ବିଚାର ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା।

ବାତ୍ୟା ‘ଅର୍ଣ୍ଣବ’ର ପୃଷ୍ଠଭୂମିରେ ଏହି ଘଟଣା ଆମକୁ ଏକ ବ୍ୟାପକ ସାମାଜିକ ବାର୍ତ୍ତା ଦେଉଛି—ପ୍ରତିଷ୍ଠାନର ଦାୟିତ୍ୱ କେବଳ ନିୟମ ପାଳନ କରିବାରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ; ବରଂ ଲୋକଙ୍କ ବାସ୍ତବ ସମସ୍ୟାକୁ ବୁଝି ଆଇନର ସୀମା ମଧ୍ୟରେ ଉପଯୁକ୍ତ ପଦକ୍ଷେପ ନେବାରେ ମଧ୍ୟ ରହିଛି। ନ୍ୟାୟ କେବଳ ଅଦାଲତ କକ୍ଷର ଚାରି କାନ୍ଥ ମଧ୍ୟରେ ସୀମାବଦ୍ଧ ନୁହେଁ। ଜଣେ ସାକ୍ଷୀ ହୁଅନ୍ତୁ କିମ୍ବା ଜଣେ ଅଭିଯୁକ୍ତ—ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ନ୍ୟାୟିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣର ସୁଯୋଗ ମିଳିବା ହିଁ ନ୍ୟାୟର ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥ। କେବେ କେବେ ନ୍ୟାୟକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ ଜଣେ ବିଚାରପତିଙ୍କର ଗୋଟିଏ ପଦକ୍ଷେପ ହିଁ ଯଥେଷ୍ଟ—ଅଦାଲତର ସୀମା ଡେଇଁ ସେହି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚିବା, ଯାହାଙ୍କୁ ଆଇନ ନିଜ ପକ୍ଷ ରଖିବାର ଅଧିକାର ଦେଇଛି।