ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ ବାତ୍ୟାର ହ୍ୟାଟ୍ରିକ୍! ଅର୍ଣ୍ଣବ ଓ ମୁରାସୁ ପରେ ଏବେ ଆଉ ଗୋଟେ, ହେଲେ କାହିଁକି ?

ଭୁବନେଶ୍ୱର : ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ ବାତ୍ୟାର ହ୍ୟାଟ୍ରିକ୍! ଅର୍ଣ୍ଣବ ଓ ମୁରାସୁ ପରେ ଆସନ୍ତା ୧୬ ତାରିଖ ସଂଧ୍ୟା ସୁଦ୍ଧା ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇପାରେ ଆଉ ଏକ ବାତ୍ୟା । ଲଘୁଚାପ ଆଜି ସୁଦୃଶ୍ୟ ଲଘୁଚାପରେ ପରିଣତ ହୋଇପାରେ । ଆସନ୍ତାକାଲି ସୁଦ୍ଧା ଅବପାତରେ ଏହା ପରିଣତ ହୋଇପାରେ । ତେବେ ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ ଲଗାତାର ତୃତୀୟ ବାତ୍ୟା ଆଶଙ୍କା! କାହିଁକି? ଏତେ କମ୍ ଦିନ ବ୍ୟବଧାନରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି ବାତ୍ୟା? ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ ଗୋଟିଏ ପରେ ଗୋଟିଏ ବାତ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି ହେବାର ଆଶଙ୍କା ପାଣିପାଗ ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ଚିନ୍ତା ବଢ଼ାଇଛି । ଗତ ମାସ ଶେଷଭାଗରେ ଅର୍ଣ୍ଣବ ଓ ମୁରାସୁ ଭଳି ଦୁଇଟି ଭୀଷଣ ସାମୁଦ୍ରିକ ଝଡ଼ ପରେ ଏବେ ଆଉ ଏକ ବାତ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ଦେଖାଦେଇଛି । ପୂର୍ବାନୁମାନ ଅନୁଯାୟୀ, ଆସନ୍ତା ସୋମବାର ଅର୍ଥାତ୍ ନଭେମ୍ବର ୧୬ ସୁଦ୍ଧା ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ ନୂଆ ବାତ୍ୟା ରୂପ ନେଇପାରେ ।

ଏହି ପୂର୍ବାନୁମାନ ସତ୍ୟ ହେଲେ ଚଳିତ ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ମୌସୁମୀ ଋତୁରେ ଅଳ୍ପଦିନ ବ୍ୟବଧାନରେ ଏହା ତୃତୀୟ ବାତ୍ୟା ହେବ। ତେବେ ନୂଆ ପାଣିପାଗ ପ୍ରଣାଳୀ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବାତ୍ୟାରେ ପରିଣତ ହେବ ବୋଲି ଏବେଠାରୁ କହିହେବ ନାହିଁ। ଏହାର ଗତିପଥ, ତୀବ୍ରତା ଓ ସ୍ଥଳଭାଗରେ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ପ୍ରଭାବ ଆଗାମୀ ପାଣିପାଗ ପରିସ୍ଥିତି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବ। ବାତ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ସମୁଦ୍ର ଜଳର ଉଷ୍ମତା ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଉପାଦାନ। ସାଧାରଣତଃ ୨୬.୫ ଡିଗ୍ରୀ ସେଲସିୟସ କିମ୍ବା ତା’ଠାରୁ ଅଧିକ ତାପମାତ୍ରା ବାତ୍ୟା ବିକାଶ ପାଇଁ ଅନୁକୂଳ ହୋଇଥାଏ। ଉଷ୍ମ ସମୁଦ୍ରରୁ ଅଧିକ ଜଳୀୟବାଷ୍ପ ବାୟୁମଣ୍ଡଳକୁ ଉଠେ । ଏହି ଜଳୀୟବାଷ୍ପ ଘନୀଭୂତ ହେବା ସମୟରେ ଶକ୍ତି ମୁକ୍ତ କରେ, ଯାହା ଘୂର୍ଣ୍ଣିଝଡ଼କୁ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରିପାରେ । ଅକ୍ଟୋବରରୁ ଡିସେମ୍ବର ମଧ୍ୟରେ ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ ବାତ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଅନୁକୂଳ ପରିସ୍ଥିତି ଦେଖାଦେଇଥାଏ । ଏହି ସମୟରେ ମୌସୁମୀ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ, ନିମ୍ନଚାପ ସୃଷ୍ଟି ଓ ବାୟୁମଣ୍ଡଳୀୟ ପ୍ରବାହର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘୂର୍ଣ୍ଣିଝଡ଼ ବିକାଶରେ ସହାୟକ ହୋଇପାରେ ।

ତେଣୁ ଅଳ୍ପ ବ୍ୟବଧାନରେ ଏକାଧିକ ପାଣିପାଗ ପ୍ରଣାଳୀ ସୃଷ୍ଟି ହେବା ଅସ୍ୱାଭାବିକ ନୁହେଁ। ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ଅଧିକ ଆର୍ଦ୍ରତା ରହିଲେ ମେଘ ସୃଷ୍ଟି ଓ ବର୍ଷାର ପ୍ରକ୍ରିୟା ତୀବ୍ର ହୋଇପାରେ । ନିମ୍ନଚାପ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଚାରିପଟୁ ଆର୍ଦ୍ର ବାୟୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ତାହାର ବିକାଶ ପାଇଁ ଅନୁକୂଳ ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ବାତ୍ୟା ଗଠନ ପାଇଁ କେବଳ ସମୁଦ୍ର ଗରମ ରହିବା ଯଥେଷ୍ଟ ନୁହେଁ। ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ତଳ ଓ ଉପର ସ୍ତରରେ ପବନର ବେଗ ଓ ଦିଗ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ, ଅର୍ଥାତ୍ ୱିଣ୍ଡ୍ ସିୟର୍, କମ୍ ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ । ଅଧିକ ୱିଣ୍ଡ୍ ସିୟର୍ ଘୂର୍ଣ୍ଣିଝଡ଼ର ସଂଗଠନକୁ ଦୁର୍ବଳ କରିପାରେ। ଅନୁକୂଳ ପରିସ୍ଥିତିରେ ନିମ୍ନଚାପ ଅବପାତ ଓ ପରେ ବାତ୍ୟାରେ ପରିଣତ ହୋଇପାରେ । ଆଣ୍ଡାମାନ ସାଗର ଓ ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ ଏହି ଋତୁରେ ନିମ୍ନଚାପ ସୃଷ୍ଟି ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଥାଏ ।

ଏଠାରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା ପାଣିପାଗ ପ୍ରଣାଳୀ ଅନୁକୂଳ ପରିସ୍ଥିତି ପାଇଲେ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ କିମ୍ବା ଉତ୍ତର ବଙ୍ଗୋପସାଗର ଆଡ଼କୁ ଗତି କରି ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇପାରେ । ବିଶ୍ୱ ଉଷ୍ମାୟନ ଯୋଗୁଁ ସମୁଦ୍ରରେ ତାପଶକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି ଘୂର୍ଣ୍ଣିଝଡ଼କୁ ଅଧିକ ତୀବ୍ର କରିବାର ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ। ତେବେ ଲଗାତାର ତିନୋଟି ବାତ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି ହେବାର ଏକମାତ୍ର କାରଣ ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ବୋଲି କହିବା ବୈଜ୍ଞାନିକ ଭାବେ ଠିକ୍ ହେବ ନାହିଁ। ଏଥିପାଇଁ ସମୁଦ୍ର ଓ ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତଥ୍ୟ ବିଶ୍ଳେଷଣ ଆବଶ୍ୟକ । ସଦ୍ୟତମ ସୂଚନା ଅନୁଯାୟୀ, ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ ଏକ ଲଘୁଚାପ କ୍ଷେତ୍ର ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି । ଭାରତୀୟ ପାଣିପାଗ ବିଭାଗର ପୂର୍ବାନୁମାନ ଅନୁସାରେ ଏହା ଆସନ୍ତାକାଲି ସୁଦ୍ଧା ଅବପାତରେ ପରିଣତ ହୋଇପାରେ ।

କେତେକ ପାଣିପାଗ ମଡେଲ୍ ୧୬ ସୁଦ୍ଧା ବାତ୍ୟା ସୃଷ୍ଟିର ସମ୍ଭାବନା ଦର୍ଶାଉଥିବା ବେଳେ ସ୍କାଏମେଟ୍ ନଭେମ୍ବର ୧୭ରୁ ୧୯ ମଧ୍ୟରେ ବାତ୍ୟା ରୂପ ନେବାର ସମ୍ଭାବନା ଦର୍ଶାଇଛି । ଅର୍ଥାତ୍ ବାତ୍ୟା ସୃଷ୍ଟିର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ତାରିଖକୁ ନେଇ ଏବେ ବି ଅନିଶ୍ଚିତତା ରହିଛି। ନୂଆ ପାଣିପାଗ ପ୍ରଣାଳୀର ଗତିପଥକୁ ନେଇ ବିଭିନ୍ନ ମଡେଲ୍ ରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଆକଳନ କରାଯାଉଛି । କେତେକ ମଡେଲ୍ ଉତ୍ତର ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଓଡ଼ିଶା ଉପକୂଳ ଆଡ଼କୁ ଗତି କରିବାର ସଙ୍କେତ ଦେଉଛି । ଅନ୍ୟ କେତେକ ପୂର୍ବାନୁମାନରେ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ, ବାଂଲାଦେଶ କିମ୍ବା ମିଆଁମାର ଆଡ଼କୁ ଗତି କରିବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି । ଏହାରି ମଧ୍ୟରେ ଓଡ଼ିଶା ସରକାର ଉପକୂଳ ଓ ଦକ୍ଷିଣାଞ୍ଚଳ ଜିଲ୍ଲାଗୁଡ଼ିକର ଜିଲ୍ଲାପାଳମାନଙ୍କୁ ସତର୍କ କରାଇଥିବା ଖବର ମିଳିଛି । ତେବେ ଓଡ଼ିଶାରେ ବାତ୍ୟା ସ୍ଥଳଭାଗ ଛୁଇଁବ ବୋଲି ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇନାହିଁ ।

ଅକ୍ଟୋବର ୨୮ରେ ଅର୍ଣ୍ଣବ ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶ ଉପକୂଳ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲା । ଏହାର ମାତ୍ର କିଛିଦିନ ପରେ ନଭେମ୍ବର ୨ ତାରିଖ ରାତିରୁ ୩ ତାରିଖ ଭୋର ମଧ୍ୟରେ ମୁରାସୁ ବାତ୍ୟା ଆନ୍ଧ୍ର ଉପକୂଳ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲା । ଅର୍ଣ୍ଣବ ପ୍ରଭାବରେ ଦକ୍ଷିଣ ଓଡ଼ିଶାରେ ପ୍ରବଳ ବର୍ଷା ଓ ବନ୍ୟା ପରିସ୍ଥିତି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା । ବିଶେଷକରି ଗଞ୍ଜାମ ସମେତ ଦକ୍ଷିଣାଞ୍ଚଳର ଏକାଧିକ ଜିଲ୍ଲା ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ ଥିଲା । ଏବେ ପୁଣି ଏକ ବାତ୍ୟା ଆଶଙ୍କା ଦେଖାଦେବା ପରେ ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ସତର୍କତାର ଆବଶ୍ୟକତା ବଢ଼ିଛି । ଗୋଟିଏ ବାତ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି ହେଲେ ତାହା ପଛରେ ଆଉ ଗୋଟିଏ ବାତ୍ୟା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସୃଷ୍ଟି ହେବ, ଏପରି କୌଣସି ନିୟମ ନାହିଁ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ବାତ୍ୟାର ବିକାଶ ସମୁଦ୍ରର ତାପମାତ୍ରା, ଆର୍ଦ୍ରତା, ବାୟୁ ପ୍ରବାହ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାୟୁମଣ୍ଡଳୀୟ ପରିସ୍ଥିତି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ ।

ତେବେ ଗୋଟିଏ ସମୟରେ ସମଗ୍ର ବଙ୍ଗୋପସାଗର ଅଞ୍ଚଳରେ ବାତ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଅନୁକୂଳ ପରିବେଶ ରହିଲେ ଅଳ୍ପଦିନ ବ୍ୟବଧାନରେ ଏକାଧିକ ଘୂର୍ଣ୍ଣିଝଡ଼ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇପାରେ । ପୂର୍ବ ବାତ୍ୟା ସମୁଦ୍ର ଜଳକୁ ଥଣ୍ଡା କରିପାରେ, କିନ୍ତୁ ବିଶାଳ ବଙ୍ଗୋପସାଗରର ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଉଷ୍ମ ଜଳ ନୂଆ ବାତ୍ୟାକୁ ଶକ୍ତି ଯୋଗାଇପାରେ । ୨୦୨୩ ମସିହାରେ ମଧ୍ୟ ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ ଅକ୍ଟୋବରରୁ ଡିସେମ୍ବର ମଧ୍ୟରେ ତିନୋଟି ବାତ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା। ତେଣୁ ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଭୂତପୂର୍ବ ଘଟଣା ନୁହେଁ । ଏବେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି, ନୂଆ ଲଘୁଚାପ କେତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବ ଓ କେଉଁ ଉପକୂଳ ଆଡ଼କୁ ଗତି କରିବ? ଆଗାମୀ ୪୮ରୁ ୭୨ ଘଣ୍ଟାରେ ଏହାର ଗତିପଥ ଓ ତୀବ୍ରତା ସମ୍ପର୍କରେ ଅଧିକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଚିତ୍ର ମିଳିପାରେ ।